(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    


॥ श्रीः ॥
9.11. अध्यायः 011
Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Topics
शल्यभीमयोर्गदायुद्धम्॥ 1 ॥


Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Text

सञ्जय उवाच। 9-11-0x(5104)(60708)
पतितं प्रेक्ष्य यन्तारं शल्यः शैक्यायसीं गदाम्।
आदाय तरसा राजंस्तस्थौ गिरिरिवाचलः॥ 9-11-1(60709)
तं दीप्तमिव कालाग्निं पाशहस्तमिवान्तकम्।
सशृङ्गमिव कैलासं सवज्रमिव वासवम्॥ 9-11-2(60710)
सशूलमिव हर्यक्षं सचक्रमिव चक्रिणम्।
सशक्तिमिव सेनान्यं वने मत्तमिव द्विपम्।
जवेनाभ्यपतद्भीमः प्रगृह्य महतीं गदाम्॥ 9-11-3(60711)
ततः शङ्खप्रणादश्च तूर्याणां च सहस्रशः।
सिंहनादश्च सञ्जज्ञे शूराणां हर्षवर्धनः॥ 9-11-4(60712)
प्रैक्षन्त सर्वतस्तौ हि योधा मत्ताविव द्विपौ।
तावकाश्चापरे चैव साधुसाध्वित्यपूजयन्॥ 9-11-5(60713)
न हि मद्राधिपादन्यो रामाद्वा यदुनन्दनात्।
सोढुमुत्सहते वेगं भीमसेनस्य संयुगे॥ 9-11-6(60714)
तथा मद्राधिपस्यापि गदावेगं महात्मनः।
सोढुमुत्सहते नान्यः पुमान्युधि वृकोदरात्॥ 9-11-7(60715)
तौ वृषाविव नर्दन्तौ मण्डलानि विचेरतुः।
आवर्तितौ गदाहस्तौ मद्रराजवृकोदरौ॥ 9-11-8(60716)
मण्डलावर्तमार्गेषु गदाविहरणेषु च।
निर्विशेषमभूद्युद्धं तयोः पुरुषसिंहयोः॥ 9-11-9(60717)
तप्तहेममयैः शुभ्रैर्बभूव भयवर्धिनी।
अग्निज्वालैरिवाबद्धा पट्टैः शल्यस्य सा गदा॥ 9-11-10(60718)
तथैव चरतो मार्गान्मण्डलेषु महात्मनः।
विद्युदभ्रग्रतीकाशा भीमस्य शुशुभे गदा॥ 9-11-11(60719)
ताडिता मद्रराजेन भीमस्य गदया गदा।
दह्यमानेव खे राजन्साऽसृजत्पावकार्चिषः॥ 9-11-12(60720)
तथा भीमेन शल्यस्य ताडिता गदया गदा।
अङ्गारवर्षं मुमुचे तदद्भुतमिवाभवत्॥ 9-11-13(60721)
दन्तैरिव महानागौ शृङ्गैरिव महर्षभौ।
तौ विरेजतुरन्योन्यं गदाग्राभ्यां परिक्षतौ॥ 9-11-14(60722)
तौ गदाभिहतैर्गात्रैः क्षणेन रुधिरोक्षितौ।
प्रेक्षणीयतरावास्तां पुष्पिताविव किंशुकौ॥ 9-11-15(60723)
गदया मद्रराजस्य सव्यदक्षिणमाहतः।
भीमसेनो महाबाहुर्न चचालाचलो यथा॥ 9-11-16(60724)
तथा भीमगदावेगैस्ताड्यमानो मुहुर्मुहुः।
शल्यो न विव्यथे राजन्दन्तिनेव महागिरिः॥ 9-11-17(60725)
शुश्रुवे दिक्षु सर्वासु तयोः पुरुषसिंहयोः।
गदानिपातसंहादो वज्रयोरिव निःस्वनः॥ 9-11-18(60726)
निवृत्य तु महावीर्यौ समुच्छ्रितमहागदौ।
पुनरन्तरमार्गस्थौ पण्डलानि विचेरतुः॥ 9-11-19(60727)
अथाभ्येत्य पदान्यष्टौ सन्निपातोऽभवत्तयोः।
उद्यम्य लोहदण़्डाभ्यामतिमानुषकर्मणोः॥ 9-11-20(60728)
पोथयन्तौ तदाऽन्योन्यं मण्डलानि विचेरतुः।
क्रियाविशेषं कृतिनौ दर्शयामासतुस्तदा॥ 9-11-21(60729)
अभ्युद्यतगदौ वीरौ सशृङ्गाविव पर्वतौ।
तावाजघ्नतुरन्योन्यं मण्डलानि विचेरतुः॥ 9-11-22(60730)
क्रियाविशेषकृतिनौ रणभूमितलेऽचलौ।
तौ परस्परसंरम्भाद्गदाभ्यां सुभृशाहतौ॥ 9-11-23(60731)
युगपत्पेततुर्वीरावुभाविन्द्रबली इव।
उभयः सेनयोर्योधास्तदा हाहाकृताभवन्॥ 9-11-24(60732)
भृशं मर्मस्वभिहतावुभावास्तां सुविह्वलौ॥ 9-11-25(60733)
ततः स्वरथमारोप्य मद्राणामृषभं रणे।
अपोवाह कृपः शल्यं तूर्णमायोधनादथ॥ 9-11-26(60734)
क्षीबवद्विह्वलत्वात्तु निमेषात्पुनरुत्थितः।
भीमसेनो गदापाणिः समाह्वयत मद्रपम्॥ 9-11-27(60735)
ततस्तु तावकाः शूरा नानाशस्त्रसमायुताः।
नानावादित्रशब्देन पाण्डुसेनामयोधयन्॥ 9-11-28(60736)
भुजावुच्छ्रित्य शस्त्रं च शब्देन महता ततः।
अभ्यद्रवन्महाराज दुर्योधनपुरोगमाः॥ 9-11-29(60737)
तदनीकमभिप्रेक्ष्य ततस्ते पाण्डुनन्दनाः।
प्रययुः सिंहनादेन दुर्योधनवधेप्सया॥ 9-11-30(60738)
तेषामापततां तूर्णं पुत्रस्ते भरतर्षभ।
प्राप्तेन चेकितानं वै विव्याध हृदये भृशम्॥ 9-11-31(60739)
पपात रथोपस्थे तव पुत्रेण पातितः।
रुधिरौघपरिक्लिन्नः प्रविश्य विपुलं तमः॥ 9-11-32(60740)
चेकितानं हतं दृष्ट्वा पाण्डवेया महारथाः।
असक्तमभ्यवर्षन्त शरवर्षाणि भागशः॥ 9-11-33(60741)
तावकानामनीकेषु पाण्डवा जितकाशिनः।
व्यचरन्त महाराज प्रेक्षणीयाः समन्ततः॥ 9-11-34(60742)
कृपश्च कृतवर्मा च सौबलश्च महारथः।
अयोधयन्धर्मराजं मद्रराजपुरस्कृताः॥ 9-11-35(60743)
भारद्वाजस्य हन्तारं भूरिवीर्यपराक्रमम्।
दुर्योधनो महाराज धृष्टद्युम्नमयोधयत्॥ 9-11-36(60744)
त्रिसाहस्रास्तथा राजंस्तव पुत्रेण चोदिताः।
अयोधयन्त विजयं जैगर्तानां महारथाः॥ 9-11-37(60745)
विजये धृतसङ्कल्पाः समरे त्यक्तजीविताः।
प्राविशंस्तावका राजन्हंसा इव महत्सरः॥ 9-11-38(60746)
ततो युद्धमभूद्धोरं परस्परवधैषिणाम्।
अन्योन्यवधसंयुक्तमन्योन्यप्रीतिवर्धनम्॥ 9-11-39(60747)
तस्मिन्प्रवृत्ते सङ्ग्रामे राजन्वीरवरक्षये।
अनिलेनेरितं घोरमुत्तस्थौ पार्थिवं रजः॥ 9-11-40(60748)
श्रवणान्नामधेयानां पार्थिवानां च कीर्तनात्।
परस्परं विजानीमस्तदायुध्यन्नभीतवत्॥ 9-11-41(60749)
तद्रजः पुरुषव्याघ्र शोणितेन प्रशामितम्।
दिशश्च विमला जातास्तस्मिन्रजसि नाशिते॥ 9-11-42(60750)
तथा प्रवृत्ते सङ्ग्रामे घोररूपे भयानके।
तावकानां परेषां च नासीत्कश्चित्पराङ्मुखः॥ 9-11-43(60751)
ब्रह्मलोकपरा भूत्वा प्रार्थयन्तो जयं युधि।
सुयुद्धेन पराक्रान्ता नराः स्वर्गमभीप्सवः॥ 9-11-44(60752)
भर्तृपिण्डविमोक्षार्थं भर्तृकार्यविनिश्चिताः।
स्वर्गसंसक्तमनसो योधा युयुधिरे तदा॥ 9-11-45(60753)
नानारूपाणि शस्त्राणि विसृजन्तो महारथाः।
अन्योन्यमभिगर्जन्तः प्रहरन्तः परस्परम्॥ 9-11-46(60754)
हत विध्यत गृह्णीत प्रहरध्वं निकृन्तत।
इति स्म वाचः श्रूयन्ते तवतेषां च वै बले॥ 9-11-47(60755)
ततः शल्यो महाराज धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम्।
विव्याध निशितैर्बाणैर्हन्तुकामो महारथम्॥ 9-11-48(60756)
तस्य पार्थो महाराज नाराचान्वै चतुर्दश।
मर्माण्युद्दिश्य मर्मज्ञो निचखान हसन्निव॥ 9-11-49(60757)
आवार्य पाण्डवं बाणैर्हन्तुकामो महाबलः।
विव्याध समरे क्रुद्धो बहुभिः कङ्कपत्रिभिः॥ 9-11-50(60758)
अथ मद्रो महाराज शरेणानतपर्वणा।
युधिष्ठिरं समाजघ्ने सर्वसैन्यस्य पश्यतः॥ 9-11-51(60759)
धर्मराजोऽपि सङ्क्रुद्धो मद्रराजं महाबलः।
विव्याध निशितैर्बाणैः कङ्कबर्हिणवाजितैः॥ 9-11-52(60760)
चन्द्रसेनं च सप्तत्या सूतं च नवभिः शरैः।
द्रुमसेनं चतुःषष्ट्या निजघान महारथः॥ 9-11-53(60761)
चक्ररक्षे हते शल्यः पाण्डवेन महात्मना।
निजघान ततो राजंश्चेदीन्वै प़ञ्चविंशतिम्॥ 9-11-54(60762)
सात्यकिं पञ्चविंशत्या भीमसेनं च पञ्चभिः।
माद्रीपुत्रौ शतेनाजौ विव्याध निशितैः शरैः॥ 9-11-55(60763)
एवं विचरतस्तस्य सङ्ग्रामे राजसत्तम।
सम्प्रैषयच्छितान्पार्थः शरानाशीविषोपमान्॥ 9-11-56(60764)
ध्वजाघ्रं चास्य समरे कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः।
प्रमुखे वर्तमानस्य भल्लेनापाहरद्रथात्॥ 9-11-57(60765)
पाण्डुपुत्रेण वै तस्य केतुं छिन्नं महात्मना।
निपतन्तमपश्याम गिरिशृङ्गमिवाहतम्॥ 9-11-58(60766)
ध्वजं निपतितं दृष्ट्वा पाण़्डवं च व्यवस्थितम्।
सङ्क्रुद्धो मद्रराजोऽभूच्छरवर्षं मुमोच ह॥ 9-11-59(60767)
शल्यः सायकवर्षेण पर्जन्य इव वृष्टिमान्।
अभ्यवर्षदमेयात्मा क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभः॥ 9-11-60(60768)
सात्यकिं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ।
एकैकं प़ञ्चभिर्विद्ध्वा युधिष्ठिरमपीडयत्॥ 9-11-61(60769)
ततो बाणमयं जालं विततं पाण्डवोरसि।
अपश्याम महाराज मेघजालमिवोद्गतम्॥ 9-11-62(60770)
तस्य शल्यो रणे क्रुद्धः शरैः सन्नतपर्वभिः।
दिशः सञ्छादयामास प्रदिशश्च महारथः॥ 9-11-63(60771)
ततो युधिष्ठिरो राजा बाणजालेन पीडितः।
बभूव हृतविक्रान्तो जम्भो वृत्रहणा यथा॥ ॥ 9-11-64(60772)

इति श्रीमन्महाभारते शल्यपर्वणि शल्यवधपर्वणि अष्टादशदिवसयुद्धे एकादशोऽध्यायः॥ 11 ॥

Mahabharata - Shalya Parva - Chapter Footnotes
9-11-3 हर्यक्षं रुद्रम्॥ 9-11-10 शुभ्रैदींप्तिमद्धिः॥ 9-11-11 एकादशोऽध्यायः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.